Η ζωτικής σημασίας εξέλιξη για την Ελλάδα και την Κύπρο με την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας, σε καμία περίπτωση δε συνιστά αιτία πανηγυρισμών και κυρίως διπλωματικού εφησυχασμού και επανάπαυσης για την ελληνική και κυπριακή κυβέρνηση.
Δεν υπάρχουν ξεκάθαροι όροι στο διαπραγματευτικό πλαίσιο για τις επιπτώσεις που θα υπάρξουν για την Τουρκία, για τις κυρώσεις, αλλά ούτε και για τη διαδικασία επιβολής τους, εάν δεν προχωρήσει στην άμεση εφαρμογή των υποχρεώσεων της. Δεν υπάρχουν χρονοδιαγράμματα, ρήτρες και ασφαλιστικές δικλίδες.
Η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων θα είναι εξαιρετικά αβέβαιη. Σήμερα αρκετές χώρες-μέλη της ΕΕ επιθυμούν μία ειδική σχέση της Τουρκίας με την Ένωση και όχι πλήρη ένταξη. Βεβαίως, σε δέκα, δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια η Τουρκία θα είναι μία πολύ διαφορετική χώρα και η ΕΕ μία πολύ διαφορετική (ομοσπονδιακή ή πολλαπλών ταχυτήτων) ένωση κρατών. Άρα είναι μάλλον παρακινδυνευμένο να σπεύσουμε να προδικάσουμε το αποτέλεσμα, με τον ισχυρισμό ότι, αφού τα σημερινά χαρακτηριστικά της Τουρκίας την καθιστούν ακατάλληλη για ένταξη, το ίδιο θα ισχύει και στο μέλλον.
Αν μη τι άλλο είναι ατυχής η εγκατάλειψη, από ελληνικής πλευράς, του χρονοδιαγράμματος που είχε συμφωνηθεί στο Ελσίνκι για την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών. Θα πρέπει, βεβαίως, να διευκρινισθεί ότι η διαδικασία διμερών επαφών σε επίπεδο Γενικών Γραμματέων των υπουργείων Εξωτερικών δε φαίνεται να είχε καταλήξει σε ουσιαστική σύγκλιση απόψεων και έτσι η τήρηση του χρονοδιαγράμματος θα ήταν πρακτικά ανέφικτη, εκτός αν η Ελλάδα αποφάσιζε να θέσει βέτο, με αμφίβολα οφέλη. Επιπλέον, και είναι ιδιαίτερο σημαντικό, η διατύπωση του Ελσίνκι περί «συνοριακών διαφορών» αποτελεί μια άτυπη παραδοχή της ελληνικής πλευράς περί ύπαρξης περισσοτέρων του ενός (οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας) προβλημάτων ανάμεσα στις δύο χώρες. Για το αν αυτή η κίνηση αποτελεί μια ρεαλιστική βάση για την πλήρη εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων ή μία ακόμη υποχώρηση έναντι του τουρκικού επεκτατισμού, η σχετική συζήτηση θα πρέπει επιτέλους να γίνει με ουσιαστικά επιχειρήματα, νηφαλιότητα, διαφάνεια και αίσθημα ευθύνης.
Τέλος, το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η Τουρκία βλέπει σήμερα μπροστά της μία μακρά και επώδυνη διαδικασία ριζικών αλλαγών και θεσμικών μεταρρυθμίσεων, με αβέβαιο τελικό αποτέλεσμα, το οποίο μάλιστα, εφόσον καταλήξει σε συμφωνία πλήρους ένταξης, θα υποβληθεί στη δοκιμασία του δημοψηφίσματος σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Βασικά στοιχεία της ελληνικής στρατηγικής έναντι της Τουρκίας θα πρέπει να αποτελέσουν η χάραξη συγκεκριμένης πολιτικής στο πλαίσιο της ΕΕ με επιδίωξη, παρά τις σημαντικές πλέον δυσκολίες, χρονοδιαγράμματος τύπου Ελσίνκι για την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών, η οικοδόμηση συμμαχιών και «ειδικών σχέσεων» τόσο εντός ΕΕ, όσο και στην ευρύτερη περιοχή μας, καθώς και η ορθή ανάγνωση –με στόχο τον έγκαιρο επηρεασμό- των αμερικανικών προθέσεων και σχεδιασμών.
«Διπλωματία»
Δεν υπάρχουν ξεκάθαροι όροι στο διαπραγματευτικό πλαίσιο για τις επιπτώσεις που θα υπάρξουν για την Τουρκία, για τις κυρώσεις, αλλά ούτε και για τη διαδικασία επιβολής τους, εάν δεν προχωρήσει στην άμεση εφαρμογή των υποχρεώσεων της. Δεν υπάρχουν χρονοδιαγράμματα, ρήτρες και ασφαλιστικές δικλίδες.
Η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων θα είναι εξαιρετικά αβέβαιη. Σήμερα αρκετές χώρες-μέλη της ΕΕ επιθυμούν μία ειδική σχέση της Τουρκίας με την Ένωση και όχι πλήρη ένταξη. Βεβαίως, σε δέκα, δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια η Τουρκία θα είναι μία πολύ διαφορετική χώρα και η ΕΕ μία πολύ διαφορετική (ομοσπονδιακή ή πολλαπλών ταχυτήτων) ένωση κρατών. Άρα είναι μάλλον παρακινδυνευμένο να σπεύσουμε να προδικάσουμε το αποτέλεσμα, με τον ισχυρισμό ότι, αφού τα σημερινά χαρακτηριστικά της Τουρκίας την καθιστούν ακατάλληλη για ένταξη, το ίδιο θα ισχύει και στο μέλλον.
Αν μη τι άλλο είναι ατυχής η εγκατάλειψη, από ελληνικής πλευράς, του χρονοδιαγράμματος που είχε συμφωνηθεί στο Ελσίνκι για την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών. Θα πρέπει, βεβαίως, να διευκρινισθεί ότι η διαδικασία διμερών επαφών σε επίπεδο Γενικών Γραμματέων των υπουργείων Εξωτερικών δε φαίνεται να είχε καταλήξει σε ουσιαστική σύγκλιση απόψεων και έτσι η τήρηση του χρονοδιαγράμματος θα ήταν πρακτικά ανέφικτη, εκτός αν η Ελλάδα αποφάσιζε να θέσει βέτο, με αμφίβολα οφέλη. Επιπλέον, και είναι ιδιαίτερο σημαντικό, η διατύπωση του Ελσίνκι περί «συνοριακών διαφορών» αποτελεί μια άτυπη παραδοχή της ελληνικής πλευράς περί ύπαρξης περισσοτέρων του ενός (οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας) προβλημάτων ανάμεσα στις δύο χώρες. Για το αν αυτή η κίνηση αποτελεί μια ρεαλιστική βάση για την πλήρη εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων ή μία ακόμη υποχώρηση έναντι του τουρκικού επεκτατισμού, η σχετική συζήτηση θα πρέπει επιτέλους να γίνει με ουσιαστικά επιχειρήματα, νηφαλιότητα, διαφάνεια και αίσθημα ευθύνης.
Τέλος, το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η Τουρκία βλέπει σήμερα μπροστά της μία μακρά και επώδυνη διαδικασία ριζικών αλλαγών και θεσμικών μεταρρυθμίσεων, με αβέβαιο τελικό αποτέλεσμα, το οποίο μάλιστα, εφόσον καταλήξει σε συμφωνία πλήρους ένταξης, θα υποβληθεί στη δοκιμασία του δημοψηφίσματος σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Βασικά στοιχεία της ελληνικής στρατηγικής έναντι της Τουρκίας θα πρέπει να αποτελέσουν η χάραξη συγκεκριμένης πολιτικής στο πλαίσιο της ΕΕ με επιδίωξη, παρά τις σημαντικές πλέον δυσκολίες, χρονοδιαγράμματος τύπου Ελσίνκι για την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών, η οικοδόμηση συμμαχιών και «ειδικών σχέσεων» τόσο εντός ΕΕ, όσο και στην ευρύτερη περιοχή μας, καθώς και η ορθή ανάγνωση –με στόχο τον έγκαιρο επηρεασμό- των αμερικανικών προθέσεων και σχεδιασμών.
«Διπλωματία»
