Το κυρίαρχο όργανο συλλογικής ασφάλειας, το Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, εισέρχεται σε μία κρίσιμη καμπή. Τα κράτη - μέλη του ΟΗΕ, αναγνωρίζοντας την ανάγκη για ριζικές μεταρρυθμίσεις στη σύνθεσή του, ώστε η νέα του δομή να ανταποκρίνεται στις προκλήσεις του 21ου αιώνα, έχουν ξεκινήσει εδώ και καιρό τις συζητήσεις για την επικείμενη διεύρυνσή του. Είναι γενικά παραδεκτό ότι η σημερινή σύνθεση με τα πέντε μόνιμα μέλη που εκλέχθηκαν το 1945 έχει ξεπεραστεί, καθώς δεν είναι πλέον λογικό να αφήνει κανείς εκτός του Σ.Α. πολιτικές δυνάμεις του βεληνεκούς της Γερμανίας και της Ιαπωνίας. Αλλά και πέραν των κρατών αυτών, κράτη με σημαντική πολιτική παρουσία στις διεθνείς εξελίξεις, αυξημένη πληθυσμιακή σύνθεση (Ινδία, Βραζιλία) και περιφερειακό ρόλο στις γεωπολιτικές τους ζώνες, δικαιούνται και εκείνα να έχουν λόγο επί θεμάτων διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.
Τα τέσσερα προαναφερθέντα κράτη, δηλαδή Γερμανία, Ιαπωνία, Ινδία και Βραζιλία, έχουν από καιρό αποφασίσει να συντονίσουν τις ενέργειές τους και να προωθήσουν από κοινού το αίτημά τους για ένταξή τους ως νέα μόνιμα μέλη του Σ.Α. Οι σχετικές συζητήσεις έχουν ήδη ξεκινήσει στη Γενική Συνέλευση, ενώ, όπως είναι ευνόητο, έχουν προηγηθεί έντονα παρασκηνιακές διαβουλεύσεις από τους «4», προκειμένου να κερδίσουν την υποστήριξη των περισσότερων κρατών, όταν έλθει η στιγμή της ψηφοφορίας.
Χωρίς αντίπαλο
Η ομάδα των «4» όπως αποκαλείται, δεν κινείται χωρίς αντίπαλο. Μια άλλη ομάδα κρατών, που την συγκροτούν η Ιταλία, η Ισπανία, η Αργεντινή, το Μεξικό, το Πακιστάν, η Νότια Κορέα, με την Τουρκία να προστίθεται τελευταία στις τάξεις της, κινείται στη αντίθετη κατεύθυνση. Οι «Uniting for Consensus», όπως αποκαλείται η ομάδα αυτή αντιτίθεται στις προτάσεις των «τεσσάρων» κρατών και δεν συμφωνεί με τη θέση που πρεσβεύουν. Δεν θέλουν με άλλα λόγια την προσθήκη νέων μονίμων μελών στο Σ.Α., αλλά αντιπροτείνουν την είσοδο ενός αριθμού μη μονίμων μελών. Πιο συγκεκριμένα πιστεύουν ότι το σχήμα 5 μόνιμα και 20 μη μόνιμα μέλη, θα είναι πιο αποτελεσματικό, δημοκρατικότερο και θα δίνει ευκαιρίες σε έναν μεγάλο αριθμό κρατών να συμμετάσχουν στο Σ.Α.
Τα τέσσερα προαναφερθέντα κράτη, δηλαδή Γερμανία, Ιαπωνία, Ινδία και Βραζιλία, έχουν από καιρό αποφασίσει να συντονίσουν τις ενέργειές τους και να προωθήσουν από κοινού το αίτημά τους για ένταξή τους ως νέα μόνιμα μέλη του Σ.Α. Οι σχετικές συζητήσεις έχουν ήδη ξεκινήσει στη Γενική Συνέλευση, ενώ, όπως είναι ευνόητο, έχουν προηγηθεί έντονα παρασκηνιακές διαβουλεύσεις από τους «4», προκειμένου να κερδίσουν την υποστήριξη των περισσότερων κρατών, όταν έλθει η στιγμή της ψηφοφορίας.
Χωρίς αντίπαλο
Η ομάδα των «4» όπως αποκαλείται, δεν κινείται χωρίς αντίπαλο. Μια άλλη ομάδα κρατών, που την συγκροτούν η Ιταλία, η Ισπανία, η Αργεντινή, το Μεξικό, το Πακιστάν, η Νότια Κορέα, με την Τουρκία να προστίθεται τελευταία στις τάξεις της, κινείται στη αντίθετη κατεύθυνση. Οι «Uniting for Consensus», όπως αποκαλείται η ομάδα αυτή αντιτίθεται στις προτάσεις των «τεσσάρων» κρατών και δεν συμφωνεί με τη θέση που πρεσβεύουν. Δεν θέλουν με άλλα λόγια την προσθήκη νέων μονίμων μελών στο Σ.Α., αλλά αντιπροτείνουν την είσοδο ενός αριθμού μη μονίμων μελών. Πιο συγκεκριμένα πιστεύουν ότι το σχήμα 5 μόνιμα και 20 μη μόνιμα μέλη, θα είναι πιο αποτελεσματικό, δημοκρατικότερο και θα δίνει ευκαιρίες σε έναν μεγάλο αριθμό κρατών να συμμετάσχουν στο Σ.Α.
Οι Αμερικάνοι, μάλλον, φοβούνται πιθανή σύμπραξη στο μέλλον Γαλλίας, Γερμανίας και
Ρωσίας και γι'αυτό το λόγο προσπαθούν να παρέμβουν αποθαρρύνοντας τη Γερμανία.
Ρωσίας και γι'αυτό το λόγο προσπαθούν να παρέμβουν αποθαρρύνοντας τη Γερμανία.
Μια απλή ματιά στη σύνθεση της ομάδας Uniting for Consensus αρκεί για να μας πείσει για το λόγο που τους βρίσκει αντίθετους προς την πρωτοβουλία των τεσσάρων κρατών, δηλαδή της Γερμανίας, της Ινδίας, της Ιαπωνίας και της Βραζιλίας. Κράτη όπως το Πακιστάν και η Νότιος Κορέα έχουν κάθε λόγο να αισθάνονται άβολα με την πολιτική αναβάθμιση των γειτόνων τους της Ινδίας και της Ιαπωνίας. Αλλά και η Ιταλία, στην περιοχή μας, δυσφορεί με τη γερμανική υποψηφιότητα, θεωρώντας ότι μένει πίσω στο παιχνίδι της διεκδίκησης ενός ευρύτερου πολιτικού ρόλου στην Ευρώπη. Οι Ιταλοί επιχειρηματολογούν κατά της Γερμανίας, προβάλλοντας την θέση ότι ήρθε η ώρα για ενιαία εκπροσώπηση της Ε.Ε. στο Σ.Α. Θέση πολιτικά ανερμάτιστη και χωρίς ουσία, καθώς είναι γνωστό ότι η Ε.Ε. χρειάζεται να διανύσει αρκετό δρόμο μέχρι να αποκτήσει ενιαίο λόγο σε αμυντικά ζητήματα σε σοβαρά ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.
Η ομάδα των «τεσσάρων» συναντά προβλήματα και από τους παραδοσιακούς μεγάλους. Η Κίνα αντιτίθεται στη ιαπωνική υποψηφιότητα, θεωρώντας ότι οι Ιάπωνες οφείλουν πρώτα να απολογηθούν για τα εγκλήματα που διέπραξαν σε βάρος του κινέζικου πληθυσμού στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Φυσικά, η αιτία της κινέζικης αντίθεσης δεν είναι αυτή, αλλά λόγοι βαθύτερης πολιτικής σημασίας.
Οι ΗΠΑ αντιτίθεται στο γερμανικό αίτημα, καθώς θεωρούν ότι το Σ.Α. με Γαλλία, Γερμανία, Αγγλία και Ρωσία παραείναι ευρωπαϊκό. Οι Αμερικανοί, μάλλον, φοβούνται πιθανή σύμπραξη στο μέλλον Γαλλίας, Γερμανίας και Ρωσίας και γι’ αυτό το λόγο προσπαθούν να παρέμβουν αποθαρρύνοντας τη Γερμανία.
Οι αφρικανικές χώρες
Πολιτικό μερίδιο στη νέα σύνθεση του Σ.Α. διεκδικούν και οι αφρικανικές χώρες που ζητούν δύο θέσεις μονίμων μελών και πέντε μη μονίμων. Πιστεύεται ότι η ψήφος των χωρών της Αφρικής θα γείρει αποφασιστικά την πλάστιγγα και θα κρίνει την τελική ψηφοφορία για τα κράτη που θα συμπεριληφθούν στο μεταρρυθμισμένο Σ.Α.
Η χώρα μας ανακοίνωσε πρόσφατα την υποστήριξή της προς τα τέσσερα κράτη, ήτοι την Γερμανία, την Ινδία, την Ιαπωνία και τη Βραζιλία, μια θέση πολιτικά συνεπής, καθώς έχουμε από ετών υποσχεθεί να τους υποστηρίξουμε, όταν το ζήτημα θα ερχόταν στην επιφάνεια. Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών επέδειξε αποφασιστικότητα και χαρακτήρα στο συγκεκριμένο ζήτημα, καθώς, σύμφωνα με πληροφορίες, ασκήθηκαν ασφυκτικές πιέσεις από την ομάδα των Uniting for Consensus (Ιταλία, Ιαπωνία, Αργεντινή, Μεξικό κτλ.) για να μην υποστηρίξουμε την ομάδα των τεσσάρων.
Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι ο εν εξελίξει διάλογος για τη μεταρρύθμιση του Σ.Α. παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον, γιατί αντανακλά τους παραδοσιακούς πολιτικούς ανταγωνισμούς των ενδιαφερομένων κρατών, που παραμένουν ισχυροί, παρά την ποιοτική διαφοροποίηση που έχουν σήμερα υποστεί οι κλασικού τύπου γεωπολιτικές περιφερειακές ζώνες.
Από την άλλη πλευρά, είναι γεγονός ότι το 2005 δεν μοιάζει καθόλου με το 1945, καθώς ο 21ος αιώνας τροφοδοτεί την πολιτική συγκυρία με νέα προβλήματα που χρήζουν προσοχής. Φυσικά, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται η δυναμική των παλαιών διακρατικών αντιπαραθέσεων που εξακολουθούν να δίνουν εντάσεις και να πυροδοτούν συγκρούσεις. Στο συνδυασμό αυτό καλείται να προσαρμοσθεί το νέο Συμβούλιο Ασφαλείας, ώστε να προλαμβάνονται και να αντιμετωπίζονται οι εστίες κρίσεων με τρόπο δίκαιο και αποτελεσματικό.
Η ομάδα των «τεσσάρων» συναντά προβλήματα και από τους παραδοσιακούς μεγάλους. Η Κίνα αντιτίθεται στη ιαπωνική υποψηφιότητα, θεωρώντας ότι οι Ιάπωνες οφείλουν πρώτα να απολογηθούν για τα εγκλήματα που διέπραξαν σε βάρος του κινέζικου πληθυσμού στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Φυσικά, η αιτία της κινέζικης αντίθεσης δεν είναι αυτή, αλλά λόγοι βαθύτερης πολιτικής σημασίας.
Οι ΗΠΑ αντιτίθεται στο γερμανικό αίτημα, καθώς θεωρούν ότι το Σ.Α. με Γαλλία, Γερμανία, Αγγλία και Ρωσία παραείναι ευρωπαϊκό. Οι Αμερικανοί, μάλλον, φοβούνται πιθανή σύμπραξη στο μέλλον Γαλλίας, Γερμανίας και Ρωσίας και γι’ αυτό το λόγο προσπαθούν να παρέμβουν αποθαρρύνοντας τη Γερμανία.
Οι αφρικανικές χώρες
Πολιτικό μερίδιο στη νέα σύνθεση του Σ.Α. διεκδικούν και οι αφρικανικές χώρες που ζητούν δύο θέσεις μονίμων μελών και πέντε μη μονίμων. Πιστεύεται ότι η ψήφος των χωρών της Αφρικής θα γείρει αποφασιστικά την πλάστιγγα και θα κρίνει την τελική ψηφοφορία για τα κράτη που θα συμπεριληφθούν στο μεταρρυθμισμένο Σ.Α.
Η χώρα μας ανακοίνωσε πρόσφατα την υποστήριξή της προς τα τέσσερα κράτη, ήτοι την Γερμανία, την Ινδία, την Ιαπωνία και τη Βραζιλία, μια θέση πολιτικά συνεπής, καθώς έχουμε από ετών υποσχεθεί να τους υποστηρίξουμε, όταν το ζήτημα θα ερχόταν στην επιφάνεια. Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών επέδειξε αποφασιστικότητα και χαρακτήρα στο συγκεκριμένο ζήτημα, καθώς, σύμφωνα με πληροφορίες, ασκήθηκαν ασφυκτικές πιέσεις από την ομάδα των Uniting for Consensus (Ιταλία, Ιαπωνία, Αργεντινή, Μεξικό κτλ.) για να μην υποστηρίξουμε την ομάδα των τεσσάρων.
Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι ο εν εξελίξει διάλογος για τη μεταρρύθμιση του Σ.Α. παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον, γιατί αντανακλά τους παραδοσιακούς πολιτικούς ανταγωνισμούς των ενδιαφερομένων κρατών, που παραμένουν ισχυροί, παρά την ποιοτική διαφοροποίηση που έχουν σήμερα υποστεί οι κλασικού τύπου γεωπολιτικές περιφερειακές ζώνες.
Από την άλλη πλευρά, είναι γεγονός ότι το 2005 δεν μοιάζει καθόλου με το 1945, καθώς ο 21ος αιώνας τροφοδοτεί την πολιτική συγκυρία με νέα προβλήματα που χρήζουν προσοχής. Φυσικά, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται η δυναμική των παλαιών διακρατικών αντιπαραθέσεων που εξακολουθούν να δίνουν εντάσεις και να πυροδοτούν συγκρούσεις. Στο συνδυασμό αυτό καλείται να προσαρμοσθεί το νέο Συμβούλιο Ασφαλείας, ώστε να προλαμβάνονται και να αντιμετωπίζονται οι εστίες κρίσεων με τρόπο δίκαιο και αποτελεσματικό.
