Οι σφοδρές μετεκλογικές αναταράξεις στην Ουκρανία κατέδειξαν με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο ότι οι σφαίρες επιρροής και τα κράτη δορυφόροι είναι έννοιες που δεν εξαλείφθηκαν με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Η Ουκρανία, η οποία με την ανεξαρτητοποίησή της το 1991 έδωσε τη χαριστική βολή στη Σοβιετική Ένωση, είναι μία χώρα που η γεωγραφία της καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη σημαντικότητά της για τις μεγάλες δυνάμεις.
Εξασφαλίζει πρόσβαση στη ναυτιλιακά προσοδοφόρα Μαύρη Θάλασσα, και μάλιστα στην αυτονομημένη Κριμαία, άλλοτε ρωσική, όπου εδρεύει ο ρωσικός στόλος. Η Μαύρη Θάλασσα αποτελεί συνδετικό κρίκο της Ρωσίας με τα Βαλκάνια, με τα Στενά του Βοσπόρου και το σύνολο της Nοτιοανατολικής Ευρώπης. Γεωοικονομικά, η Ουκρανία αποτελεί τη βασική δίοδο μεταφοράς των ενεργειακών αποθεμάτων, πετρελαίου και φυσικού αερίου, της Κασπίας και της Κεντρικής Ασίας στη «διψασμένη» ευρωπαϊκή αγορά. Αν λοιπόν η Ρωσία εδραιώσει την επιρροή της στην εν λόγω χώρα, τότε θα μπορέσει από θέση ισχύος να αντιμετωπίσει το Καζαχστάν πιέζοντάς το να χρησιμοποιήσει αποκλειστικά ρωσικό έδαφος για τη μεταφορά των ενεργειακών του πόρων στην Ευρώπη. Στρατηγικά, αποτελεί, για τους μεν Ρώσους μία ζώνη ανάσχεσης (buffer zone) στην ανατολική διεύρυνση Ε.Ε. και ΝΑΤΟ, για τους δε Δυτικούς τη μελλοντική γέφυρα που θα ενώνει Ανατολή - Δύση. Έχει, επίσης, να επιδείξει αγροτικό πλούτο, τεράστια παραγωγή γαιανθράκων καθώς και μεγάλη εμπειρία στην πυρηνική τεχνογνωσία. Στον οικονομικό τομέα, λόγω του ότι τα τελευταία χρόνια η θέση του ρωσικού κεφαλαίου στην ουκρανική οικονομία έχει ισχυροποιηθεί σημαντικά, υπάρχει αυξανόμενη αλληλεξάρτηση μεταξύ των δύο σλαβικών κρατών. Ταυτόχρονα, η ρωσική αγορά αποτελεί παράδεισο για τα ουκρανικά γεωργικά προϊόντα και τη μεταλλουργία. Μάλιστα, στην οικονομική ένωση που προωθεί η Μόσχα, στην προσπάθειά της να ενσωματώσει ορισμένες πρώην σοβιετικές Δημοκρατίες σε μιας μορφής οικονομική ένωση, η Ουκρανία είναι χώρα-κλειδί.
Οι γλωσσικοί, πολιτισμικοί και θρησκευτικοί δεσμοί μεταξύ Ρωσίας και Ανατολικής Ουκρανίας καθώς και το ότι τυχόν απώλεια της Ουκρανίας θα επέφερε ισχυρό πλήγμα στον ψυχισμό των Ρώσων αλλά και στα στρατηγικά τους συμφέροντα, καθιστούν το Κίεβο τον σημαντικότερο εταίρο της Μόσχας σε σχέση με τις υπόλοιπες πρώην σοβιετικές Δημοκρατίες. Αξίζει να επισημανθεί σε αυτό το σημείο ότι οι ρωσόφωνες και ρωσόφιλες ανατολικές περιοχές της Ουκρανίας παράγουν περίπου το 80% του ΑΕΠ της χώρας και πιθανή απόσχισή τους θα οδηγήσει σε κατάρρευση της οικονομίας.
Η Δύση και κυρίως οι ΗΠΑ διαβλέπουν στην Ουκρανία τη χώρα η οποία, αφενός θα τους εξασφαλίσει πρόσβαση στον πρώην σοβιετικό χώρο και αφετέρου πιθανός απεγκλωβισμός του Κιέβου από το ρωσικό άρμα θα περιορίσει σε μεγάλο βαθμό την επιρροή της Μόσχας σε περιφερειακό επίπεδο. Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να επιτευχθεί ούτε με τη Γεωργία ούτε με το Αζερμπαϊτζάν ή το Ουζμπεκιστάν αλλά με μία χώρα 48 εκατ. μεγαλύτερης έκτασης από τη Γαλλία με ισχυρή οικονομία και συνεκτικό κοινωνικό ιστό. Μία χώρα με διάθεση εμπέδωσης και προώθησης δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων, της οποίας η δυτική πτέρυγα έχει δεχθεί επιρροές από την Ευρώπη και παλαιότερα την πολωνική και μετέπειτα την αυστροουγγρική αυτοκρατορία, διατηρεί περισσότερες πιθανότητες ενσωμάτωσης στους δυτικούς θεσμούς και μηχανισμούς. Σύμφωνα με Αμερικανούς αναλυτές, οι ΗΠΑ έχουν στρατηγικό συμφέρον να απεξαρτηθεί η Ουκρανία από τον μεγάλο Σλάβο αδελφό της και ως εκ τούτου μόνο τυχαίος δεν μπορεί να είναι ο χαρακτηρισμός που της έχει προσδώσει ο Μπρεζίνσκι, πρώην σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ, ως «βασικού γεωπολιτικού άξονα στην περιοχή της Ευρασίας». Ας εξετάσουμε όμως τι θα σήμαινε για την Ουκρανία η περίπτωση προσχώρησης στο ένα ή στο άλλο στρατόπεδο. Νίκη του υποστηριζόμενου από τη Ρωσία, και νυν πρωθυπουργού, Γιανουκόβιτς θα επέφερε ρήξη στις σχέσεις με τη Δύση. Αυτό θα είχε τεράστιο οικονομικό κόστος (143 εκατ. δολάρια είναι η ετήσια οικονομική βοήθεια των ΗΠΑ), πολιτική απομόνωση από τους κυρίαρχους, σε παγκόσμιο επίπεδο, δυτικούς μηχανισμούς (Ε.Ε, ΝΑΤΟ, ΠΟΕ) και αναγκαστική μετατόπιση από το σημερινό, ισορροπημένο, στρατηγικό δόγμα. Σε μία τέτοια περίπτωση η Ουκρανία θα εξελισσόταν σε μία δεύτερη Λευκορωσία προσαρτημένη στο άρμα της Μόσχας και περιθωριοποιημένη από τον υπόλοιπο κόσμο.
Ως επακόλουθο, η ευρωπαϊκή της προοπτική καθώς και η ενσωμάτωσή της στη Δύση θα αναβαλλόταν για τουλάχιστον μία δεκαετία.
Οικονομικός στραγγαλισμός
Αν ο επόμενος πρόεδρος ήταν ο Γιούστσενκο αυτό θα επιδείνωνε τις σχέσεις με τη Ρωσία, αφού συν τοις άλλοις επιδιώκει την άμεση ένταξη στο ΝΑΤΟ. Κάτι τέτοιο θα σηματοδοτούσε προσπάθειες από πλευράς Μόσχας να επιφέρει οικονομικό «στραγγαλισμό» στο Κίεβο, αφού τα τελευταία χρόνια, όπως προαναφέρθηκε, η θέση του ρωσικού κεφαλαίου στην ουκρανική οικονομία έχει ενισχυθεί σε τέτοιο βαθμό που καθιστά την Ουκρανία αρκούντως «ευάλωτη» στις ρωσικές επιβουλές. Παράλληλα η Ρωσία θα επανεξέταζε τη δημιουργία νέων αγωγών μεταφοράς των ενεργειακών αποθεμάτων της Κασπίας και της Κεντρικής Ασίας με προφανή σκοπό την παράκαμψη της Ουκρανίας. Κυρίως όμως, στα πλαίσια του ψυχροπολεμικού κλίματος που καλλιεργείται τις τελευταίες ημέρες, αν η Ρωσία έκρινε ότι η Δύση «επιδιώκει τη χάραξη νέων διαχωριστικών γραμμών στην Ευρώπη με σκοπό την ένταξη του Κιέβου στο στρατόπεδό της» , θα μπορούσε να ενισχύσει τις αποσχιστικές τάσεις σημαντικής μερίδας των περιφερειών της Ανατολικής Ουκρανίας (π.χ. Ντονέτσκ, Λουγκάνσκ) με αρκούντως οδυνηρές συνέπειες όχι μόνο για την οικονομία αλλά και για την επιβίωση της χώρας.
Το μερίδιο ευθύνης
Είναι εξίσου χρήσιμο να διερευνήσουμε το μερίδιο ευθύνης που αναλογεί σε καθεμία από τις εξωτερικές δυνάμεις_ η συμβολή των οποίων μόνο εποικοδομητική δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Η μεν Ρωσία, μέσω του προέδρου της, «ξέχασε» το διπλωματικό πρωτόκολλο σπεύδοντας να συγχαρεί τον εκλεκτό της όχι βάσει των επίσημων αποτελεσμάτων αλλά των exit polls, καταδεικνύοντας την αγωνία της για την τελική έκβαση. Η Δύση στο σύνολό της, αφού η μη έχουσα πολιτική ταυτότητα Ε.Ε προσδέθηκε στο άρμα των ΗΠΑ, κατέστησε σαφές ότι δεν θα αναγνώριζε νίκη του Γιανουκόβιτς, επιδεικνύοντας ιδιαίτερη ευαισθησία ως προς την τήρηση των νόμων. Δεν υπήρξε, όμως, το ίδιο επικριτική στην πρωτοφανή κίνηση του ηγέτη της αντιπολίτευσης, Γιούστσενκο, να αυτο-ορκιστεί πρόεδρος πριν καν ανακοινωθούν τα επίσημα αποτελέσματα ή στο γεγονός ότι η αντιπολίτευση δεν τήρησε σε κανένα σημείο τις δεσμεύσεις που ανέλαβε κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Με την ανοχή τους ή εν γνώσει τους έφτασαν στο σημείο να εξωθήσουν μερίδα των πολιτών σε ακραίες κινήσεις (π.χ. αποκλεισμός κυβερνητικών κτιρίων, κοινοβουλίου) προκειμένου να εξυπηρετήσουν τα δικά τους στενά συμφέροντα. Αυτό που κατάφεραν με την απροκάλυπτα μεροληπτική στάση που τήρησαν οι μεγάλες εξωτερικές δυνάμεις ήταν να αποστερηθούν την, από εδώ και πέρα, δυνατότητα ωμής παρέμβασης και ουσιαστικής επιρροής στις ουκρανικές υποθέσεις, αφού πλέον υπάρχει έντονη καχυποψία απέναντί τους.
Παρόλα αυτά, ο επόμενος πρόεδρος της Ουκρανίας χρειάζεται τη «νομιμοποίηση» των εξωτερικών δυνάμεων. Σε διαφορετική περίπτωση η κατάσταση που θα διαμορφωθεί θα είναι αρνητική για την προώθηση των ουκρανικών συμφερόντων στο εξωτερικό αλλά και για την επιβίωση της νέας κυβέρνησης. Επομένως, η νέα κυβέρνηση θα είναι δέσμια των πρόσφατων εξελίξεων, ανίσχυρη να προωθήσει τις επιλογές της και εκ των πραγμάτων αναγκασμένη να ισορροπήσει ανάμεσα σε Ρωσία και Δύση. Το κύριο ερώτημα, όμως, που εγείρεται είναι τι μέλλει γενέσθαι σε αυτή τη στρατηγικής σημασίας σλαβική χώρα. Αναμφίβολα, από την τροπή που πήρε η κατάσταση καμία πλευρά δεν θα πρέπει να θεωρείται κερδισμένη. Όποιος εκ των δύο υποψήφιων προέδρων αναλάβει τα ηνία θα είναι «λαβωμένος» σε τέτοιο βαθμό που θα αδυνατεί να επιβάλλει τις όποιες επιλογές του χωρίς τη συναίνεση του αντιπάλου.
Δεδομένης της γεωγραφικής κατανομής της χώρας και κυρίως των μακρόχρονων και ανυπέρβλητων διαφορών μεταξύ Δυτικής και Ανατολικής Ουκρανίας, θα επέλθει διχασμός, αφού ήδη πολλές περιφέρειες που πρόσκεινται στον ένα υποψήφιο διατείνονται ότι δεν πρόκειται να αναγνωρίσουν τον άλλο ως πρόεδρο, ενώ κάποιες εξ αυτών απειλούν με απόσχιση.
Ο Κούτσμα, από την πλευρά του, απέτυχε παταγωδώς να φέρει εις πέρας την αποστολή της ομαλής μετάβασης στο νέο καθεστώς αναλαμβάνοντας ένα ρόλο εξισορροπιστή που θα του εξασφάλιζε, ενδεχομένως, και την, τόσο απαραίτητη γι’ αυτόν, ασυλία σε μελλοντικές διώξεις.
Η χώρα του αποτελεί εδώ και περίπου ένα μήνα έρμαιο του γεωπολιτικού ανταγωνισμού μεγάλων εξωτερικών δυνάμεων και, αναμφίβολα, το κύρος της ως ανεξάρτητου και κυρίαρχου κράτους έχει πληγεί ανεπανόρθωτα. Οι συνεχείς διαδηλώσεις και αποκλεισμοί κυβερνητικών κτιρίων έχουν παραλύσει τη χώρα, κάτι που σε συνάρτηση με την αναδυόμενη αναξιοπιστία και πολιτική αστάθεια συνεπάγεται με οικονομική ύφεση.
Η υποστήριξη των πολιτών
Το όποιο αποτέλεσμα, εύλογα, δεν θα είναι αμοιβαία επωφελές και άρα η όποια λύση δεν θα καταστεί βιώσιμη. Χαρακτηριστικά, η πλευρά Γιούστσενκο, έχοντας υψώσει μαξιμαλιστικές απαιτήσεις με τη στήριξη των ισχυρών του πλανήτη, δεν επιδιώκει τίποτα λιγότερο από την εξασφάλιση της εξουσίας. Πλην όμως, σε περίπτωση νίκης του θα πρέπει να καταβάλει μεγάλες προσπάθειες για να κερδίσει την υποστήριξη και των πολιτών των ανατολικών επαρχιών της Ουκρανίας, οι οποίοι τον θεωρούν μαριονέτα των ΗΠΑ.
Το ίδιο σημαντικό για τον Γιούστσενκο είναι η διασφάλιση της υποστήριξης _ ή έστω της ανοχής _ ενός μέρους τουλάχιστον της οικονομικής ολιγαρχίας, η οποία ελέγχει σε μεγάλο βαθμό ακόμη τους θεσμούς.
Όσον αφορά στον Γιανουκόβιτς _ αν και οι πιθανότητες εκλογής του στον 3ο γύρο είναι περιορισμένες _ θα χρειαστεί να αποδείξει στη Δύση ότι δεν αποτελεί ανδρείκελο της Μόσχας, ενώ παράλληλα θα πρέπει να πείσει ότι είναι πρόεδρος όλων των Ουκρανών και όχι μόνο του ανατολικού τμήματος. Μάλιστα, αξίζει να υπογραμμιστεί ότι κανένας εκ των δύο διεκδικητών δεν έχει τα απαραίτητα λαϊκά ερείσματα στο σύνολο της βάσης της ουκρανικής κοινωνίας, ώστε η επερχόμενη εκλογική αναμέτρηση να επιφέρει οριστική διευθέτηση στο πρόβλημα.
Συνεπώς, το ενδεχόμενο απόσυρσης και των δύο και η πραγματοποίηση νέων εκλογών με άλλους υποψηφίους και μια πιο μετριοπαθή ατζέντα η οποία θα περιελάμβανε όλες τις τάσεις, πιθανώς να προσέφερε διέξοδο από την κρίση. Από τη στιγμή, όμως, που το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε επανάληψη του δεύτερου γύρου, αναπόφευκτα η λέξη-κλειδί είναι συμβιβασμός.
Τροποποίηση συντάγματος
Η επίτευξη αυτού οφείλει να λάβει χώρα, προ της διεξαγωγής του 3ου γύρου, μέσω της τροποποίησης του Συντάγματος ώστε να «ψαλιδιστούν» οι αρμοδιότητες του νέου προέδρου, μέρος των οποίων θα εκχωρηθεί στον πρωθυπουργό και το κοινοβούλιο, προκειμένου να ενισχυθεί ο ρόλος τους.
Κατόπιν του αποτελέσματος της 26ης Δεκεμβρίου, οι δύο πλευρές, ανεξαρτήτως του προσώπου που θα εκλεγεί στο ύπατο αξίωμα, θα πρέπει να προωθήσουν την ιδέα μιας κυβέρνησης συνασπισμού, η οποία δεν μπορεί παρά να είναι ευρείας αποδοχής.
Εν συνεχεία, θα διαπραγματευτούν την κατανομή θέσεων στην υπό διαμόρφωση κυβέρνηση, τηρώντας τις απαραίτητες, για το σύνολο των Ουκρανών πολιτών, πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές ισορροπίες. Όσο ανέφικτο και αν φαντάζει να συνεργαστούν δύο, μέχρι πρότινος, διαμετρικά αντιθέτων συμφερόντων παρατάξεις, η πολιτική οφείλει να αποδείξει ότι είναι η τέχνη του εφικτού_ πολλώ δε μάλλον σε μία τόσο κρίσιμη συγκυρία, όπου κρίνεται η ίδια η υπόσταση μιας χώρας. Οι δε εξωτερικοί παράγοντες υποχρεούνται να σεβαστούν τη βούληση του ουκρανικού λαού και να μη θέσουν νέα προσκόμματα σε περίπτωση που δεν υπάρξει το προσδοκώμενο, γι’ αυτούς, αποτέλεσμα.
Τεκμαίρεται ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι οφείλουν να συνειδητοποιήσουν, πριν να είναι πολύ αργά, πως οποιαδήποτε λύση δεν περιλαμβάνει συναινετικές διαδικασίες θα ανοίξει το κουτί της Πανδώρας για ένα κράτος που ήδη ακροβατεί σε τεντωμένο σχοινί.
Εξασφαλίζει πρόσβαση στη ναυτιλιακά προσοδοφόρα Μαύρη Θάλασσα, και μάλιστα στην αυτονομημένη Κριμαία, άλλοτε ρωσική, όπου εδρεύει ο ρωσικός στόλος. Η Μαύρη Θάλασσα αποτελεί συνδετικό κρίκο της Ρωσίας με τα Βαλκάνια, με τα Στενά του Βοσπόρου και το σύνολο της Nοτιοανατολικής Ευρώπης. Γεωοικονομικά, η Ουκρανία αποτελεί τη βασική δίοδο μεταφοράς των ενεργειακών αποθεμάτων, πετρελαίου και φυσικού αερίου, της Κασπίας και της Κεντρικής Ασίας στη «διψασμένη» ευρωπαϊκή αγορά. Αν λοιπόν η Ρωσία εδραιώσει την επιρροή της στην εν λόγω χώρα, τότε θα μπορέσει από θέση ισχύος να αντιμετωπίσει το Καζαχστάν πιέζοντάς το να χρησιμοποιήσει αποκλειστικά ρωσικό έδαφος για τη μεταφορά των ενεργειακών του πόρων στην Ευρώπη. Στρατηγικά, αποτελεί, για τους μεν Ρώσους μία ζώνη ανάσχεσης (buffer zone) στην ανατολική διεύρυνση Ε.Ε. και ΝΑΤΟ, για τους δε Δυτικούς τη μελλοντική γέφυρα που θα ενώνει Ανατολή - Δύση. Έχει, επίσης, να επιδείξει αγροτικό πλούτο, τεράστια παραγωγή γαιανθράκων καθώς και μεγάλη εμπειρία στην πυρηνική τεχνογνωσία. Στον οικονομικό τομέα, λόγω του ότι τα τελευταία χρόνια η θέση του ρωσικού κεφαλαίου στην ουκρανική οικονομία έχει ισχυροποιηθεί σημαντικά, υπάρχει αυξανόμενη αλληλεξάρτηση μεταξύ των δύο σλαβικών κρατών. Ταυτόχρονα, η ρωσική αγορά αποτελεί παράδεισο για τα ουκρανικά γεωργικά προϊόντα και τη μεταλλουργία. Μάλιστα, στην οικονομική ένωση που προωθεί η Μόσχα, στην προσπάθειά της να ενσωματώσει ορισμένες πρώην σοβιετικές Δημοκρατίες σε μιας μορφής οικονομική ένωση, η Ουκρανία είναι χώρα-κλειδί.
Οι γλωσσικοί, πολιτισμικοί και θρησκευτικοί δεσμοί μεταξύ Ρωσίας και Ανατολικής Ουκρανίας καθώς και το ότι τυχόν απώλεια της Ουκρανίας θα επέφερε ισχυρό πλήγμα στον ψυχισμό των Ρώσων αλλά και στα στρατηγικά τους συμφέροντα, καθιστούν το Κίεβο τον σημαντικότερο εταίρο της Μόσχας σε σχέση με τις υπόλοιπες πρώην σοβιετικές Δημοκρατίες. Αξίζει να επισημανθεί σε αυτό το σημείο ότι οι ρωσόφωνες και ρωσόφιλες ανατολικές περιοχές της Ουκρανίας παράγουν περίπου το 80% του ΑΕΠ της χώρας και πιθανή απόσχισή τους θα οδηγήσει σε κατάρρευση της οικονομίας.
Η Δύση και κυρίως οι ΗΠΑ διαβλέπουν στην Ουκρανία τη χώρα η οποία, αφενός θα τους εξασφαλίσει πρόσβαση στον πρώην σοβιετικό χώρο και αφετέρου πιθανός απεγκλωβισμός του Κιέβου από το ρωσικό άρμα θα περιορίσει σε μεγάλο βαθμό την επιρροή της Μόσχας σε περιφερειακό επίπεδο. Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να επιτευχθεί ούτε με τη Γεωργία ούτε με το Αζερμπαϊτζάν ή το Ουζμπεκιστάν αλλά με μία χώρα 48 εκατ. μεγαλύτερης έκτασης από τη Γαλλία με ισχυρή οικονομία και συνεκτικό κοινωνικό ιστό. Μία χώρα με διάθεση εμπέδωσης και προώθησης δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων, της οποίας η δυτική πτέρυγα έχει δεχθεί επιρροές από την Ευρώπη και παλαιότερα την πολωνική και μετέπειτα την αυστροουγγρική αυτοκρατορία, διατηρεί περισσότερες πιθανότητες ενσωμάτωσης στους δυτικούς θεσμούς και μηχανισμούς. Σύμφωνα με Αμερικανούς αναλυτές, οι ΗΠΑ έχουν στρατηγικό συμφέρον να απεξαρτηθεί η Ουκρανία από τον μεγάλο Σλάβο αδελφό της και ως εκ τούτου μόνο τυχαίος δεν μπορεί να είναι ο χαρακτηρισμός που της έχει προσδώσει ο Μπρεζίνσκι, πρώην σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ, ως «βασικού γεωπολιτικού άξονα στην περιοχή της Ευρασίας». Ας εξετάσουμε όμως τι θα σήμαινε για την Ουκρανία η περίπτωση προσχώρησης στο ένα ή στο άλλο στρατόπεδο. Νίκη του υποστηριζόμενου από τη Ρωσία, και νυν πρωθυπουργού, Γιανουκόβιτς θα επέφερε ρήξη στις σχέσεις με τη Δύση. Αυτό θα είχε τεράστιο οικονομικό κόστος (143 εκατ. δολάρια είναι η ετήσια οικονομική βοήθεια των ΗΠΑ), πολιτική απομόνωση από τους κυρίαρχους, σε παγκόσμιο επίπεδο, δυτικούς μηχανισμούς (Ε.Ε, ΝΑΤΟ, ΠΟΕ) και αναγκαστική μετατόπιση από το σημερινό, ισορροπημένο, στρατηγικό δόγμα. Σε μία τέτοια περίπτωση η Ουκρανία θα εξελισσόταν σε μία δεύτερη Λευκορωσία προσαρτημένη στο άρμα της Μόσχας και περιθωριοποιημένη από τον υπόλοιπο κόσμο.
Ως επακόλουθο, η ευρωπαϊκή της προοπτική καθώς και η ενσωμάτωσή της στη Δύση θα αναβαλλόταν για τουλάχιστον μία δεκαετία.
Οικονομικός στραγγαλισμός
Αν ο επόμενος πρόεδρος ήταν ο Γιούστσενκο αυτό θα επιδείνωνε τις σχέσεις με τη Ρωσία, αφού συν τοις άλλοις επιδιώκει την άμεση ένταξη στο ΝΑΤΟ. Κάτι τέτοιο θα σηματοδοτούσε προσπάθειες από πλευράς Μόσχας να επιφέρει οικονομικό «στραγγαλισμό» στο Κίεβο, αφού τα τελευταία χρόνια, όπως προαναφέρθηκε, η θέση του ρωσικού κεφαλαίου στην ουκρανική οικονομία έχει ενισχυθεί σε τέτοιο βαθμό που καθιστά την Ουκρανία αρκούντως «ευάλωτη» στις ρωσικές επιβουλές. Παράλληλα η Ρωσία θα επανεξέταζε τη δημιουργία νέων αγωγών μεταφοράς των ενεργειακών αποθεμάτων της Κασπίας και της Κεντρικής Ασίας με προφανή σκοπό την παράκαμψη της Ουκρανίας. Κυρίως όμως, στα πλαίσια του ψυχροπολεμικού κλίματος που καλλιεργείται τις τελευταίες ημέρες, αν η Ρωσία έκρινε ότι η Δύση «επιδιώκει τη χάραξη νέων διαχωριστικών γραμμών στην Ευρώπη με σκοπό την ένταξη του Κιέβου στο στρατόπεδό της» , θα μπορούσε να ενισχύσει τις αποσχιστικές τάσεις σημαντικής μερίδας των περιφερειών της Ανατολικής Ουκρανίας (π.χ. Ντονέτσκ, Λουγκάνσκ) με αρκούντως οδυνηρές συνέπειες όχι μόνο για την οικονομία αλλά και για την επιβίωση της χώρας.
Το μερίδιο ευθύνης
Είναι εξίσου χρήσιμο να διερευνήσουμε το μερίδιο ευθύνης που αναλογεί σε καθεμία από τις εξωτερικές δυνάμεις_ η συμβολή των οποίων μόνο εποικοδομητική δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Η μεν Ρωσία, μέσω του προέδρου της, «ξέχασε» το διπλωματικό πρωτόκολλο σπεύδοντας να συγχαρεί τον εκλεκτό της όχι βάσει των επίσημων αποτελεσμάτων αλλά των exit polls, καταδεικνύοντας την αγωνία της για την τελική έκβαση. Η Δύση στο σύνολό της, αφού η μη έχουσα πολιτική ταυτότητα Ε.Ε προσδέθηκε στο άρμα των ΗΠΑ, κατέστησε σαφές ότι δεν θα αναγνώριζε νίκη του Γιανουκόβιτς, επιδεικνύοντας ιδιαίτερη ευαισθησία ως προς την τήρηση των νόμων. Δεν υπήρξε, όμως, το ίδιο επικριτική στην πρωτοφανή κίνηση του ηγέτη της αντιπολίτευσης, Γιούστσενκο, να αυτο-ορκιστεί πρόεδρος πριν καν ανακοινωθούν τα επίσημα αποτελέσματα ή στο γεγονός ότι η αντιπολίτευση δεν τήρησε σε κανένα σημείο τις δεσμεύσεις που ανέλαβε κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Με την ανοχή τους ή εν γνώσει τους έφτασαν στο σημείο να εξωθήσουν μερίδα των πολιτών σε ακραίες κινήσεις (π.χ. αποκλεισμός κυβερνητικών κτιρίων, κοινοβουλίου) προκειμένου να εξυπηρετήσουν τα δικά τους στενά συμφέροντα. Αυτό που κατάφεραν με την απροκάλυπτα μεροληπτική στάση που τήρησαν οι μεγάλες εξωτερικές δυνάμεις ήταν να αποστερηθούν την, από εδώ και πέρα, δυνατότητα ωμής παρέμβασης και ουσιαστικής επιρροής στις ουκρανικές υποθέσεις, αφού πλέον υπάρχει έντονη καχυποψία απέναντί τους.
Παρόλα αυτά, ο επόμενος πρόεδρος της Ουκρανίας χρειάζεται τη «νομιμοποίηση» των εξωτερικών δυνάμεων. Σε διαφορετική περίπτωση η κατάσταση που θα διαμορφωθεί θα είναι αρνητική για την προώθηση των ουκρανικών συμφερόντων στο εξωτερικό αλλά και για την επιβίωση της νέας κυβέρνησης. Επομένως, η νέα κυβέρνηση θα είναι δέσμια των πρόσφατων εξελίξεων, ανίσχυρη να προωθήσει τις επιλογές της και εκ των πραγμάτων αναγκασμένη να ισορροπήσει ανάμεσα σε Ρωσία και Δύση. Το κύριο ερώτημα, όμως, που εγείρεται είναι τι μέλλει γενέσθαι σε αυτή τη στρατηγικής σημασίας σλαβική χώρα. Αναμφίβολα, από την τροπή που πήρε η κατάσταση καμία πλευρά δεν θα πρέπει να θεωρείται κερδισμένη. Όποιος εκ των δύο υποψήφιων προέδρων αναλάβει τα ηνία θα είναι «λαβωμένος» σε τέτοιο βαθμό που θα αδυνατεί να επιβάλλει τις όποιες επιλογές του χωρίς τη συναίνεση του αντιπάλου.
Δεδομένης της γεωγραφικής κατανομής της χώρας και κυρίως των μακρόχρονων και ανυπέρβλητων διαφορών μεταξύ Δυτικής και Ανατολικής Ουκρανίας, θα επέλθει διχασμός, αφού ήδη πολλές περιφέρειες που πρόσκεινται στον ένα υποψήφιο διατείνονται ότι δεν πρόκειται να αναγνωρίσουν τον άλλο ως πρόεδρο, ενώ κάποιες εξ αυτών απειλούν με απόσχιση.
Ο Κούτσμα, από την πλευρά του, απέτυχε παταγωδώς να φέρει εις πέρας την αποστολή της ομαλής μετάβασης στο νέο καθεστώς αναλαμβάνοντας ένα ρόλο εξισορροπιστή που θα του εξασφάλιζε, ενδεχομένως, και την, τόσο απαραίτητη γι’ αυτόν, ασυλία σε μελλοντικές διώξεις.
Η χώρα του αποτελεί εδώ και περίπου ένα μήνα έρμαιο του γεωπολιτικού ανταγωνισμού μεγάλων εξωτερικών δυνάμεων και, αναμφίβολα, το κύρος της ως ανεξάρτητου και κυρίαρχου κράτους έχει πληγεί ανεπανόρθωτα. Οι συνεχείς διαδηλώσεις και αποκλεισμοί κυβερνητικών κτιρίων έχουν παραλύσει τη χώρα, κάτι που σε συνάρτηση με την αναδυόμενη αναξιοπιστία και πολιτική αστάθεια συνεπάγεται με οικονομική ύφεση.
Η υποστήριξη των πολιτών
Το όποιο αποτέλεσμα, εύλογα, δεν θα είναι αμοιβαία επωφελές και άρα η όποια λύση δεν θα καταστεί βιώσιμη. Χαρακτηριστικά, η πλευρά Γιούστσενκο, έχοντας υψώσει μαξιμαλιστικές απαιτήσεις με τη στήριξη των ισχυρών του πλανήτη, δεν επιδιώκει τίποτα λιγότερο από την εξασφάλιση της εξουσίας. Πλην όμως, σε περίπτωση νίκης του θα πρέπει να καταβάλει μεγάλες προσπάθειες για να κερδίσει την υποστήριξη και των πολιτών των ανατολικών επαρχιών της Ουκρανίας, οι οποίοι τον θεωρούν μαριονέτα των ΗΠΑ.
Το ίδιο σημαντικό για τον Γιούστσενκο είναι η διασφάλιση της υποστήριξης _ ή έστω της ανοχής _ ενός μέρους τουλάχιστον της οικονομικής ολιγαρχίας, η οποία ελέγχει σε μεγάλο βαθμό ακόμη τους θεσμούς.
Όσον αφορά στον Γιανουκόβιτς _ αν και οι πιθανότητες εκλογής του στον 3ο γύρο είναι περιορισμένες _ θα χρειαστεί να αποδείξει στη Δύση ότι δεν αποτελεί ανδρείκελο της Μόσχας, ενώ παράλληλα θα πρέπει να πείσει ότι είναι πρόεδρος όλων των Ουκρανών και όχι μόνο του ανατολικού τμήματος. Μάλιστα, αξίζει να υπογραμμιστεί ότι κανένας εκ των δύο διεκδικητών δεν έχει τα απαραίτητα λαϊκά ερείσματα στο σύνολο της βάσης της ουκρανικής κοινωνίας, ώστε η επερχόμενη εκλογική αναμέτρηση να επιφέρει οριστική διευθέτηση στο πρόβλημα.
Συνεπώς, το ενδεχόμενο απόσυρσης και των δύο και η πραγματοποίηση νέων εκλογών με άλλους υποψηφίους και μια πιο μετριοπαθή ατζέντα η οποία θα περιελάμβανε όλες τις τάσεις, πιθανώς να προσέφερε διέξοδο από την κρίση. Από τη στιγμή, όμως, που το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε επανάληψη του δεύτερου γύρου, αναπόφευκτα η λέξη-κλειδί είναι συμβιβασμός.
Τροποποίηση συντάγματος
Η επίτευξη αυτού οφείλει να λάβει χώρα, προ της διεξαγωγής του 3ου γύρου, μέσω της τροποποίησης του Συντάγματος ώστε να «ψαλιδιστούν» οι αρμοδιότητες του νέου προέδρου, μέρος των οποίων θα εκχωρηθεί στον πρωθυπουργό και το κοινοβούλιο, προκειμένου να ενισχυθεί ο ρόλος τους.
Κατόπιν του αποτελέσματος της 26ης Δεκεμβρίου, οι δύο πλευρές, ανεξαρτήτως του προσώπου που θα εκλεγεί στο ύπατο αξίωμα, θα πρέπει να προωθήσουν την ιδέα μιας κυβέρνησης συνασπισμού, η οποία δεν μπορεί παρά να είναι ευρείας αποδοχής.
Εν συνεχεία, θα διαπραγματευτούν την κατανομή θέσεων στην υπό διαμόρφωση κυβέρνηση, τηρώντας τις απαραίτητες, για το σύνολο των Ουκρανών πολιτών, πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές ισορροπίες. Όσο ανέφικτο και αν φαντάζει να συνεργαστούν δύο, μέχρι πρότινος, διαμετρικά αντιθέτων συμφερόντων παρατάξεις, η πολιτική οφείλει να αποδείξει ότι είναι η τέχνη του εφικτού_ πολλώ δε μάλλον σε μία τόσο κρίσιμη συγκυρία, όπου κρίνεται η ίδια η υπόσταση μιας χώρας. Οι δε εξωτερικοί παράγοντες υποχρεούνται να σεβαστούν τη βούληση του ουκρανικού λαού και να μη θέσουν νέα προσκόμματα σε περίπτωση που δεν υπάρξει το προσδοκώμενο, γι’ αυτούς, αποτέλεσμα.
Τεκμαίρεται ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι οφείλουν να συνειδητοποιήσουν, πριν να είναι πολύ αργά, πως οποιαδήποτε λύση δεν περιλαμβάνει συναινετικές διαδικασίες θα ανοίξει το κουτί της Πανδώρας για ένα κράτος που ήδη ακροβατεί σε τεντωμένο σχοινί.
